Sina Cura
Nadat we eerder kennis hebben gemaakt met andere generaties zoals Van de Klooster, Boot, Hanse, Landegent, wordt het nu tijd om twee andere geslachten te gaan bespreken. Ook deze twee namen zijn een begrip in de Westhoek en met name rondom Westenschouwen.
Van de Zande en Dalebout, hier verenigd in één verhaal.
Een verhaal dat begint en eindigt op Sine Cura, een oude hoeve gebouwd in 1677, waarin landbouwer Leendert van de Zande (1842, Burgh - 1918, Burgh) en (oud)herbergierster Kaatje Speelman (1843, Burgh - 1919, Burgh) samen hun leven hadden opgebouwd en een gezin stichtten van 14 kinderen. Één daarvan, Arie, de 13de telg en een van een tweeling, wordt daar geboren op 29 december 1881. De oude hoeve ligt dan nog in een bocht van de nu niet meer aanwezige Dingenesweg met de aansluiting aan de Lageweg te Westenschouwen. Het leven is hard in die tijd, waarin de agrarische crisis maar vooral ook ziektes door o.a. epidemieën die zich deden gelden. Rond 1850 was de sterfte het grootste in het land, waaronder een grote zuigelingensterfte die vooral werd veroorzaakt door het ontbreken van borstvoeding en door inferieure kunstvoeding. De vrouwen waren vaak fysiek zwaar overbelast door die crisis. Pas omstreeks 1870-1880 komt er een keerpunt: alle sterftecijfers begonnen toen een dalende lijn te vertonen. Zo ook het gezin Van der Zande-Speelman die al vroeg afscheid moesten nemen van vier van hun kinderen.
Arie evenwel, groeide op tot een echte landbouwer die op zijn 25ste, rond 1906, verkering kreeg met Janna Willemina (Jans) Dalebout, geboren te Ellemeet 1886. Het stel trouwt dan in april 1907 en gaat wonen op de boerderij waar Arie’s ouders woonden en daar zouden verblijven tot aan hun dood in resp. 1918 en 1919. Janna groeide op bij haar tante en oom Van de Westen in Zierikzee omdat haar moeder overleed toen zij nog maar negen dagen oud was.
In 1908 kondigt het eerste kind, Leendert Adriaan (overl. Burgh 2000), zich aan. De tweede heet Adriaan Willem , geboren in 1909 (Burgh 1988). Het eerste meisje is Kaatje Martina die in 1911 (Creil 1981) wordt geboren. Het vierde kind, Martinus Cente geboren in 1913, overlijdt in zijn derde levensjaar in 1916. Hierna komen weer drie jongens, Willem Pieter, 1915 (Burgh 1988), Martinus 1917 (Burgh 1976) en Cente 1921 (Marknesse 1976). Aaltje Pieternell wordt als tweede meisje geboren in 1922 (Zierikzee 2010). Nicolaas in 1927 (Burgh 2003) en Pieter in 1930 maar hij overlijdt al in 1931.
Men leefde ook toen in crisisjaren die vele landen en volksstammen trof. Geen werk dus veel armoede, geen geld om producten te kopen. Het bewerken van het platteland bracht ook geen grijpstuiver meer op. In deze tijd overleed vader Arie (52) al op vrij jonge leeftijd, in mei 1933 en laat zijn vrouw Jans in een niet zo’n beste financiële toestand achter. Geld voor een fatsoenlijke begrafenis voor Arie is er niet. Anderen moeten bijspringen en betalen de rekening voor de kist. Jans raakt niet uit balans en zet er nog eens extra haar schouders onder. Zij voelt zich verplicht om het landbouwbedrijf voort te zetten en krijgt daarbij hulp van oudste zoon Leendert Adriaan, inmiddels 25 jaar. Vier jaar lang werkt hij hard aan de opbouw van het bedrijf. Aan de andere kant houdt hij wel zijn ogen open voor zijn eigen toekomst.
Als Leendert in 1937 een flink stuk land gelegen tussen Dingenesweg en Daleboutseweg kan pachten van een landbouwer in de buurt aarzelt hij niet en begint voor zichzelf. In november dat jaar trouwt hij met Toontje Stoel, geboren in 1913 te Duivendijke (Burgh 2006). Het jonge paar blijft wel in de buurt van de ouderlijke boerderij wonen. Zij trekken in de nieuwe woning die ze aan de overkant van de weg hebben laten bouwen. Neem in ogenschouw dat de Cauersweg er niet was en de Dingenesweg ter hoogte van de hoeve in een zuidwestelijke bocht lag en daarna zuidelijk verder ging voorbij camping ‘Westland’. Dus deze hedendaagse campinggrond lag toen ten oosten van de doorgaande weg. De nieuwe woning stond dus vermoedelijk op deze grond, nu Lageweg 1 (bouwakte is van 1937).
Inmiddels werkten de jongere broers Willem Pieter, Martinus en Cente al flink mee op het land en zijn ze stuk voor stuk zover om het bedrijf te leiden, met natuurlijk op de achtergrond de toeziende Leendert Adriaan en moeder Jans als bindende factor. Uitzondering is tweede zoon Adriaan Willem. Hij is al vroeg de deur uit en woont dan in Zierikzee. Tussen 1931 en 1937 is hij toch weer thuis om hierna als bakker in Burghsluis zijn brood te verdienen met broer Martinus als rechterhand. Het zijn nu Cente en Willem die samen de vele werkzaamheden uitvoeren. Voor Cente gaat het dan toch weer anders lopen. Hij krijgt kennis aan Jo van Sluis, een boerendochter die enigst kind is, en gaat dan aan de slag op het bedrijf van zijn aanstaande schoonvader in Scharendijke. Zij trouwen in 1948 en na de ramp van 1953 komt er via de herverkaveling land beschikbaar in de Noordoostpolder. Zij verhuizende daarom naar Marknesse, de plaats van hun nieuwe bedrijf waar Cente in maart 1976 overlijdt, Jo overlijdt daar in 2010.
Zo langzamerhand komt nu naast Willem ook jongste zoon Nico in beeld. Net zoals zijn oudere broer blijft hij altijd vrijgezel en is uiteindelijk degene die het bedrijf, waaraan in de jaren ‘50 een minicamping is verbonden voortzet en later aan de jongere generatie overdraagt. Zijn neef, en zoon van Leendert Adriaan, Johan(nes) werd eerst fulltime beheerder en zette later het bedrijf voort samen met zijn broer Arie nadat Nico er vanwege zijn leeftijd mee stopte. Na Nico’s overlijden kwam alles op Johan(nes) neer zodat hij zich genoodzaakt voelde om een beheerder aan te stellen. Moeder Jans is daarnaast steeds aanwezig geweest. Zij was zeer verknocht aan de oude boerderij die uit 1677 stamt en blijft hier lang wonen. Mede door de opkomst van het toerisme waren haar financiële problemen helemaal verdwenen. Samen met oudste dochter Kaatje Martina houdt zij pension in het voorste gedeelte van de eeuwenoude hofstede terwijl later ook de koeienstal en de wagenschuur voor de gasten worden ingericht. Jans organiseerde ook steeds leuke activiteiten en spelletjes voor haar gasten. Er was altijd wel wat te doen op de boerderij. Dan komt er toch een moment dat Jans het vertrouwde dak boven haar hoofd moet verlaten en in 1960 in de nieuwe bungalow trekt die vlakbij voor haar is gebouwd. Dertig jaar nadat haar man is heengegaan overlijdt zij in 1967.
De hoeve van Arie en Jans is nu inmiddels camping Sine Cura, wat begon met enkele caravans en tentjes, uitgegroeid met zo’n 80 staanplaatsen met huisjes en stacaravans, is nog steeds eigendom van haar kleinzonen, de zonen van Leendert Adriaan, Johan (†2024) en Arie van de Zande en haar achterkleinzoon Marco. In 2009 is Marco erbij gekomen in plaats van de beheerder en in 2015 heeft hij de camping overgenomen van Johan en Arie. Arie deed eerder al een stapje terug om naast de woning Lageweg 1 een eigen bezigheid te gaan voeren, dit hield in een gezellige groente- en fruitwinkel en een aangelegen minicamping ‘Westland’. De winkel is sinds 2020 niet meer maar de camping is nog zeker zo knus en gezellig.
Hoe verging het met de andere broers en zussen van Leendert Adriaan.
Kaatje Martinus huwde Marcus Pieter van der Klooster in 1939, te Burgh. Ook zij vertrokken, in navolging van Cente, richting Noordoostpolder alwaar Kaatje overleed in 1981 te Creil, Flevoland.
Adriaan Willem huwde Janna Jacomina Flohill uit Elkerzee.
Aaltje Pieternel huwde Jaap Rademaker uit Zierikzee.
Willem Pieter blijft vrijgezel.
Martinus huwde K. Kloet.
Sine Cura:
Camping Sine Cura, is Latijn voor ‘zonder zorgen’ is uitgegroeid tot n begrip in Westenschouwen waar nog steeds de gezelligheid voorop staat zal hopelijk nog voor jaren ‘n vakantiebegrip blijven waar men kan genieten van zon, zee, strand en natuur. Is ook te omschrijven als groen, gemoedelijk en rustig. De plaatsen zijn ruim met veel privacy. In het speeltuintje, op de trampoline en op het trapveldje kunnen ook kinderen zich prima amuseren. Inmiddels is ook Sine Cura haar park aan het vernieuwen door het plaatsen van mooie chalets waardoor toch wel weer het begrip “camping” van lieverlee gaat verdwijnen.
De hoeve zelf heeft in 2015 een metamorfose ondergaan en is volledig herbouwd als “’t Hof van Schouwen” en is een schitterende boerderijwoning geworden.
Kijk op de “handige links” pagina om hun website te openen.
Mijn dank gaat uit naar Ton Hansse en Marco van der Zande voor hun inbreng van dit verhaal.
Wegens gebrek aan (oud) fotomateriaal zouden wij zeer verheugd zijn mocht iemand ons voorzien van foto's en/of scans.